GÜNEŞ’İN YAPISI VE GÜNEŞ LEKELERİ

Photo by NASA

Güneş’in Yapısı

Güneş, Güneş Sistemi’nin merkezinde yer alan, orta büyüklükte bir yıldızdır. Plazma hâlindedir ve katı değildir. Tek başına Güneş Sistemi kütlesinin % 99,8’ini oluşturur. Geri kalan kütle Güneş’in çevresinde dönen gezegenler, asteroitler, gök taşları, kuyruklu yıldızlar ve kozmik tozlardan oluşur.
Samanyolu Gökadasında bilinen yaklaşık 200 milyar yıldızdan birisi olan Güneş’in kütlesi, sıcak gazlardan oluşur ve çevresine ısı ve ışık şeklinde radyasyon yayar. Güneş’ten çıkan enerjinin 2,2 milyarda 1’i yeryüzüne ulaşır. Geriye kalan enerji uzayda kaybolur. Güneş’in üç günde yaymış olduğu enerji, Dünya’daki tüm petrol, ağaç, doğalgaz vb. yakıta eşdeğerdir.
Yaklaşık olarak, Dünya’nın hacminin 1,3 milyon katına ve kütlesinin 333 bin katına sahiptir. Yüzey sıcaklığı 5500 °C, çekirdeğinin sıcaklığıysa 15,6 milyon °C’dir. Ayrıca Güneş, Dünya’ya en yakın yıldızdır.
Güneş’in Samanyolu galaksisi etrafında yörüngesi vardır, bu yörüngede 828.000 km/s hızla hareket ederken, kendi sistemindeki gezegen, meteor vb. tüm parçalar güneş ile birlikte Samanyolu etrafında dönmektedir.

Kayalık gezegenlerde olduğu gibi Güneş’in belirli sınırları yoktur. Dış katmanlarında, merkezinden uzaklaştıkça gaz yoğunluğu üstel olarak azalır.
Güneş’in içi doğrudan gözlemlenemez ve Güneş elektromanyetik ışımaya karşı opaktır. Ancak nasıl sismoloji deprem tarafından üretilen dalgaları kullanarak Dünya’nın iç yapısını ortaya çıkarıyorsa helyosismoloji de Güneş’in içinden geçen basınç dalgalarını kullanarak iç yapısını ölçmeye ve görüntülemeye çalışır. Güneş’in bilgisayar modellemesi de iç katmanları araştırmak amacıyla kuramsal bir araç olarak kullanılır.

Güneş Ne Renktir?

Güneş’in yıldız sınıfı G2V’dir. G2 Güneş’in yüzey sıcaklığının yaklaşık 5.780 K olduğu, dolayısıyla beyaz renge sahip olduğu anlamına gelir.
Dünya’dan bakıldığında, Güneş genellikle sarı veya turuncu gözükmektedir. Ancak bu, Güneş’in gerçek renginin sarı olduğu anlamına gelmez. Çünkü biz Güneş’i, atmosferin arkasından görürüz. Atmosferde daha kısa dalgaboyuna sahip renkler, yani yeşil, mavi ve mor gibi renkler dağılır. Geriye kalan ise sarı, turuncu ve kırmızı gibi renklerdir. Bu nedenle Güneş bu renklerde gözükür. Yani Güneş’ten saçılan ışık beyazdır. Bu ışınlar atmosfere girdiğinde farklı miktarlarda kırılır, dağılır ve saçılır.

Güneş Lekeleri

Güneş lekeleri, Güneş’in fotosfer tabakasında (Güneş’in en dış katmanında) görülen geçici olgulardır. Güneş lekeleri 16 kilometre ila 160.000 kilometre arasında değişen bir çapa sahip olabilir (Dünya’nın çapı 12.000 kilometre kadardır). Çok büyük olanları bazen bir teleskop gerekmeksizin bile gözlenebilir.
Tarihte ilk Güneş lekesi tanımına Milattan Önce 800’lü yıllarda Çin’de yazılmış olan “Değişimler Kitabı”nda rastlanır. Batı’daki ilk örnek ise MÖ 300’lerde Antin Yunan âlimlerinden, Platon ve Aristo’nun öğrencisi Theophrastus’a aittir.
Güneş Lekeleri, dışarıdan simsiyah noktalar olarak gözlenirler. Genellikle çok yoğun manyetik aktivite dolayısıyla oluşurlar. Bu manyetik aktivite, yüzey sıcaklığının belli noktalarda düşmesine neden olur. Bunlar da dışarıdan siyah olarak gözükür. Yani aslında siyah değildirler; sadece etraflarındaki bölge çok parlak olduğu için bize siyah gibi gözükürler. (Bir Güneş noktasını etrafından izole edebilecek olsak, gökyüzünde Ay’dan daha parlak gözükürdü.)
Güneş lekeleri genellikle sadece birkaç günde veya en geç birkaç ayda yok olurlar; kalıcı değillerdir. Ayrıca bunlar statik lekeler de değillerdir; Güneş yüzeyinde hareket ederler ve bulundukları bölgelerin fiziksel özelliklerine bağlı olarak daralıp genişleyebilirler. Lekeleri daire olarak düşünecek olursak, 16 kilometre çapından küçük olabileceği gibi 160.000 kilometre çapından büyük de olabilir. İlk oluştuklarında saniyede birkaç yüz metre hızla kayabilirler; ancak sonradan hızları genellikle düşer.

Güneş patlamalarının şiddeti ne kadar çok artarsa, Güneş lekelerinin sayısı da o kadar artmaktadır. Güneş’in bu aktivasyonu bir döngü (evre) halindedir. Ortalamada her 11 senede bir, Güneş’in aktivasyonu artış gösterme eğilimindedir. Bu döngüyü tamamladıktan sonra ise Güneş tekrardan eski haline dönmektedir. Döngünün tipik minimum döneminde çok az Güneş lekesi görünür ve hatta bazen hiç görünmez. Gözükenler yüksek enlemlerde bulunur. Güneş döngüsü ilerledikçe Spörer yasasının açıkladığı gibi Güneş lekelerinin sayısı artar ve ekvatora doğru yaklaşır. Güneş lekeleri genelde zıt manyetik kutuplara sahip çiftler olarak bulunur. Ana Güneş lekesinin manyetik polaritesi her Güneş döngüsünde değişir, dolayısıyla bir döngüde kuzey manyetik kutba sahip olan leke bir sonraki döngüde güney manyetik kutba sahip olur.

 Son 250 yılda gözlemlenen Güneş lekelerinin tarihi, ~11 yıllık Güneş döngüsü görülebilmektedir

Güneş döngüsünün uzayın durumu üzerinde büyük etkisi vardır ve Dünya’nın iklimi üzerinde de önemli bir etki yapar. Güneş etkinliğinin minimumda olduğu dönemler soğuk hava sıcaklıklarıyla, normalden daha uzun süren Güneş döngüleri de daha sıcak hava sıcaklıklarıyla ilişkilendirilir. 17. yüzyılda Güneş döngüsünün birkaç on yıl boyunca tamamen durduğu gözlemlenmiştir; bu dönemde çok az Güneş lekesi görülmüştür. Küçük Buz Çağı ya da Maunder minimumu diye bilinen bu dönemde Avrupa’da çok soğuk hava sıcaklıklarıyla karşılaşılmıştır. Daha da önceleri benzer minimum dönemler ağaç halkalarının analiziyle ortaya konmuştur ve bu dönemler normalden daha düşük global hava sıcaklıklarıyla eşleşmektedir.

Benzer olgular, ışık ve karanlık bölgeler ölçülerek, dolaylı yoldan Güneş dışındaki yıldızlarda da gözlenmiştir. Bunlara yıldız lekeleri denir.

İlgili Yazılarımız

Kaynakça

https://tr.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCne%C5%9F#S%C3%B6n%C3%BCk_gen%C3%A7_G%C3%BCne%C5%9F_problemi

https://evrimagaci.org/gunes-lekeleri-gunesteki-siyah-noktalar-nedir-4579

https://tr.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCne%C5%9F_lekeleri

https://evrimagaci.org/gunes-ne-renktir-3364

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s